Sofrada dumanı tüten mis gibi bir çorba, yanında kızarmış çıtır ekmek ya da şöyle ağız tadıyla içilecek sıcacık bir çay var. Tam ilk yudumu ya da lokmayı alacaksınız, ağzınızın içinde iğne batmış gibi keskin, yakıcı bir sızı! İştahınız bir anda kaçıyor, konuşurken bile diliniz takılıyor. İşte küçücük bir mercimek tanesi kadar olmasına rağmen insana dünyayı dar eden bu sinsi misafirin adı aft (tıp dilindeki adıyla aftöz ülser).
Hemen hemen hepimizin hayatında en az bir kez başına gelen bu küçük, ortası beyaz-sarımtırak, etrafı kırmızı halkalı yaralar; dilde, yanak içinde, dudak iç kısmında veya damakta ortaya çıkar. Halk arasında çoğu zaman dudak kenarında çıkan "uçuk" ile karıştırılır. Oysa uçuk bir virüs kaynaklıdır, bulaşıcıdır ve genellikle dudak dışında çıkar. Aft ise kesinlikle bulaşıcı değildir ve sadece ağız içinde meydana gelir. Yanınızdakiyle aynı bardağı kullansanız bile aft bulaşmaz.
Peki, durup dururken ağzımızın içinde bu acı veren yaralar neden çıkar?
Aftların Arkasındaki Gizli Suçlular
Tıp dünyası aftın kesin nedenini tek bir sebebe bağlamasa da, bu yaraları tetikleyen suçlular genelde şunlardır:
* Stres ve Yorgunluk: Sınav dönemleri, iş stresi, ailevi sıkıntılar veya uykusuzluk bağışıklık sistemini zayıflattığı an aftlar hemen ortaya çıkar. Adeta vücudun "Artık biraz dinlen" deme şeklidir.
* Vitamin ve Mineral Eksiklikleri: Eğer ağzınızda çok sık aft çıkıyorsa, kanınızda B12 vitamini, demir, folik asit veya çinko eksikliği olabilir. Bu eksiklikler ağız mukozasını savunmasız bırakır.
* Küçük Kazalar ve Tahrişler: Yemek yerken yanlışlıkla yanağınızı ısırmanız, çok sert kıllı bir diş fırçası kullanmanız, kırık bir dişin veya protezin yanağa sürtmesi o bölgede anında aft başlatabilir.
* Asitli ve Baharatlı Yiyecekler: Çok ekşi limonlar, domates, acı baharatlar, kuruyemişler ve asitli içecekler ağız içini tahriş ederek yaraya zemin hazırlar. Ayrıca diş macunlarının içinde bulunan ve köpürmeyi sağlayan sodyum loril sülfat (SLS) maddesi de bazı hassas bünyelerde sürekli aft yapabilir.
Ne Zaman Tehlike Çanları Çalar?
Sıradan bir aft genellikle 7 ile 10 gün içinde kendiliğinden küçülür ve iz bırakmadan iyileşir. Ancak şu uyarıyı kulağınıza küpe yapın: Eğer ağzınızdaki yara 2-3 haftayı geçtiği halde hala iyileşmiyorsa, giderek büyüyorsa ve ağrısı azalmıyorsa vakit kaybetmeden bir Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına veya diş hekimine görünmelisiniz. Çünkü iyileşmeyen yaralar, nadir de olsa ağız içi tümörlerinin veya Behçet hastalığı, Çölyak gibi sistemik hastalıkların ilk belirtisi olabilir.
Aft Acısını Dindirecek ve İyileşmeyi Hızlandıracak Öneriler
Aft çıktığında o 1 haftalık süreci daha rahat atlatmak için evde uygulayabileceğiniz pratik çözümler şunlardır:
* Tuzlu veya Karbonatlı Su Gargarası: Bir su bardağı ılık suyun içine yarım çay kaşığı tuz ve yarım çay kaşığı karbonat atıp karıştırın. Günde 3-4 kez bu suyla ağzınızı çalkalamak, yaranın üzerindeki mikropları temizler ve acıyı hafifletir.
* Yiyecek ve İçecek Seçimine Dikkat Edin: Yara iyileşene kadar acı, ekşi, çok tuzlu, baharatlı ve çok sıcak yiyeceklerden uzak durun. Daha çok ılık, yumuşak ve tahriş etmeyecek gıdalar tüketin.
* Diş Macununuzu Kontrol Edin: Sık sık aft çıkarıyorsanız, eczaneden veya marketten alacağınız diş macununun içeriğine bakın. Köpürtücü madde (SLS) içermeyen bitkisel veya hassas diş macunlarına geçmek aft sıklığını azaltabilir.
* Tıbbi Destek Alın: Ağrınız yemek yemenize engel oluyorsa, doktorunuzun veya eczacınızın önereceği aft jelleri, koruyucu kremler ve antiseptik gargaralar yaranın üzerini bir film gibi kaplayarak rahatlama sağlar. Yada gümüş nitrat ile kimyasal olarak aftı yakıp yok ederler.
Sağlık, ağzımızın tadının yerinde olmasıdır. Küçücük bir aft yüzünden sofraların tadından mahrum kalmayın. Bağışıklığınızı güçlü tutun, stresinizi yönetin ve 15 günü geçen inatçı yaraları asla ihmal etmeyin. Hepinize ağzınızın tadının hiç bozulmadığı, sağlıklı günler dilerim.
Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye olarak kabul ed
