Hatay’ın zengin bitki çeşitliliği üzerine yaptığı araştırmalarla tanınan Antakya Doğa Sanat ve Turizm Derneği Başkanı Dr. Biyolog Samim Kayıkçı, Akdeniz coğrafyasının önemli bitki türlerinden biri olan keçiboynuzuyla ilgili kapsamlı bilgiler paylaştı.
Bilimsel adı Ceratonia siliqua L. olan keçiboynuzunun Baklagiller (Fabaceae) familyasına ait olduğunu belirten Kayıkçı, bitkinin Akdeniz ikliminin karakteristik türlerinden biri olduğunu ifade etti.
Kuraklığa ve zor koşullara dayanıklı
Keçiboynuzunun her dem yeşil bir ağaç olduğunu belirten Kayıkçı, bitkinin erkek ve dişi çiçeklerinin farklı bireylerde bulunduğunu, sonbahar aylarında çiçek açtığını aktardı. Meyvelerinin başlangıçta parlak yeşil renkte olduğunu, olgunlaştıkça kahverengiye dönüştüğünü ifade eden Kayıkçı, meyvelerin 10-20 santimetre uzunluğa ulaşabildiğini kaydetti.
Derin kök sistemi sayesinde kuraklığa karşı oldukça dayanıklı olan keçiboynuzunun; kayalık, kıraç, kuru ve verimsiz topraklarda dahi yetişebildiğine dikkat çeken Kayıkçı, bitkinin yüksek uyum yeteneği sayesinde Akdeniz coğrafyasında yaygın olarak görüldüğünü belirtti.
Keçiboynuzunun Türkiye’nin yanı sıra İspanya, İtalya, Fas, Yunanistan ve Kıbrıs gibi Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgelerde yetiştiğini aktaran Kayıkçı, bitkinin yörelere göre harnup, ballıbaba, ballı boynuz, deliboynuz, harıp, haraç, kaluş ve melük gibi farklı isimlerle de anıldığını söyledi.
Gıdadan sanayiye geniş kullanım alanı
Keçiboynuzunun dünyanın birçok bölgesinde hem gıda ürünü hem de geleneksel halk ilacı olarak kullanıldığını belirten Kayıkçı, meyvelerinin doğrudan tüketilebildiğini, ayrıca pekmez, un ve diyet lifi üretiminde değerlendirildiğini ifade etti.
Keçiboynuzu meyvesinden elde edilen D-pinitolün çeşitli biyolojik özellikleriyle araştırmalara konu olduğunu belirten Kayıkçı, çekirdeklerinden ise gıda sektöründe kıvam artırıcı ve koruyucu katkı maddesi olarak kullanılan keçiboynuzu gamının üretildiğini aktardı.
Her dem yeşil olması ve çevre koşullarına dayanıklılığı nedeniyle keçiboynuzunun peyzaj çalışmalarında da tercih edildiğini kaydeden Kayıkçı, bitkinin farklı kullanım alanlarıyla ekonomik açıdan da önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirtti.
Besin değerleriyle öne çıkıyor
Keçiboynuzu meyvesinin karbonhidrat içeriği nedeniyle enerji bakımından zengin bir gıda olduğunu ifade eden Kayıkçı, özellikle potasyum, kalsiyum, fosfor ve magnezyum gibi mineraller açısından önemli bir kaynak olduğunu belirtti.
Bitkinin çeşitli vitaminler ve fenolik bileşenler içerdiğine dikkat çeken Kayıkçı, keçiboynuzunda özellikle gallik asit başta olmak üzere çok sayıda fenolik bileşenin bulunduğunu söyledi. Gallik asidin antioksidan ve diğer biyolojik özellikleri nedeniyle farmakoloji, kozmetik, gıda ve boyama sektörlerinde kullanıldığını aktardı.
Geleneksel kullanım alanları dikkat çekiyor
Keçiboynuzunun yüksek miktarda suda çözünmeyen diyet lifi içerdiğini belirten Kayıkçı, bu özelliğinin sindirim sisteminin düzenlenmesi açısından önem taşıdığını ifade etti.
Keçiboynuzunun geçmişten günümüze farklı toplumlarda çeşitli rahatsızlıklara karşı geleneksel halk ilacı olarak kullanıldığını belirten Kayıkçı, Türkiye’de ise özellikle harnup pekmezinin sindirim sistemi rahatsızlıkları, öksürük ve benzeri şikâyetlerde geleneksel olarak tercih edildiğini aktardı.
Atıl araziler için önemli potansiyel
Keçiboynuzunun yalnızca besin değeriyle değil, çevresel özellikleriyle de değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kayıkçı, kuraklığa ve zor arazi koşullarına dayanıklı yapısının tarımsal açıdan önemli avantaj sağladığını belirtti.
Kayıkçı, keçiboynuzu yetiştiriciliğinin atıl arazilerin değerlendirilmesi, toprak erozyonunun önlenmesi ve park ile bahçelerde su tüketiminin azaltılması açısından önemli bir potansiyel taşıdığını ifade etti.
Keçiboynuzunun tarımının ve gıda olarak tüketiminin geliştirilmesinin, doğal kaynakların daha etkin değerlendirilmesine, toplumun beslenmesine ve ekonomik kalkınmaya katkı sağlayabilecek bir alan olduğunu belirten Kayıkçı, Hatay’ın sahip olduğu doğal bitki zenginliğinin araştırılması ve değerlendirilmesinin önemine dikkat çekti.
